De slimme meter en de DSMR standaard

De slimme meter is een kWu meter, een elektrische energie meter, die de netbeheerder plaatst bij iedere aansluiting op het net. De slimme meter meet het elektrisch energieverbruik, maar ook hoeveel eventueel wordt teruggeleverd.

Met regelmaat worden de meetgegevens naar de netbeheerder gestuurd. De netbeheerder stelt deze dan weer beschikbaar aan jouw energieleverancier (als je daarin toestemt).

De slimme meter kan de meetgegevens beschikbaar stellen aan de consument via de P1 poort en daar kan een thuisbatterij gebruik van maken of kan je via een app inzicht geven in je elektriciteitsverbruik.

Geschiedenis

Vanaf circa 1880 werd door de energieleverancier een ferraris energiemeter geïnstalleerd die het elektrische energie verbruik mat. De ferraris meter is heel herkenbaar aan het "horizontaal draaiende wieltje". Op zich niets ten nadele van deze meter, alleen was altijd een persoon nodig om de meterstanden op te nemen. Vroeger kwam eens per jaar, een "meteropnemer" bij je woning langs. Die registreerde de meterstanden en daarmee kon berekend worden hoeveel elektrische energie je het afgelopen jaar had gebruikt.

Later werd meestal aan de bewoner gevraagd de meterstanden op te nemen en door te geven. Aan de hand van historische gegevens kon men een inschatting maken of die opgave juist was en niet gefraudeerd werd.

Vanaf 2005 zijn op kleine schaal slimme meters geïnstalleerd en heeft men ervaring opgedaan met de nieuwe meter. Vanaf 2012 werden de slimme meters standaard geïnstalleerd in nieuwbouwprojecten, bij een defect aan een bestaande meter of als de afnemer hier om vraagt (waarbij de ferrarismeter vervangen wordt door een slimme meter).

Wat is een slimme meter?

Waarom dit een "slimme meter" wordt genoemd? Met onze technische achtergrond, zien we aan deze meter niets echt slims. Hij doet, in de basis, precies hetzelfde als de oude ferraris meter alleen worden nu meer gegevens vastgelegd, wordt een onderscheidt gemaakt tussen geleverde- en teruggeleverde energie en worden deze gegevens draadloos doorgegeven. De formele uitleg is dat de meter "op afstand uitgelezen kan worden" en dat men hem daarom "slim" heeft genoemd.

Waarom een slimme meter?

Heel plat, omdat het kan. Vroeger, in het analoge tijdperk, was het complex om de tellerstanden van de kWu meter uit te lezen. Daarnaast was het draadloos versturen van die tellerstanden, destijds, een grote uitdaging, erg kostbaar.

De techniek heeft enorme sprongen gemaakt. Digitalisering maakte veel mogelijk wat vroeger niet of vrijwel niet mogelijk was. Daarnaast kwamen steeds betere en vooral goedkopere draadloze communicatietechnieken beschikbaar waarbij geen grote antenne meer nodig is.

Zo is het gebruikelijk dat de meterstanden via GPRS verzonden worden. GPRS is simpel uitgelegd, digitale communicatie via GSM (mobiele telefoon) netwerken.

Nu de techniek het mogelijk maakt om 1. het elektriciteitsverbruik digitaal te meten, en 2. de verbruiksgegevens (tellerstanden) via mobiele communicatie door te geven, kon het "opnemen van tellerstanden" geheel automatisch, op afstand en zonder tussenkomst van de klant, uitgevoerd worden. Dat voorkomt mogelijke fouten tijdens het overnemen van tellerstanden, en het kost geen "menselijke tijd" dus daarin zit een besparing.

Misverstand

Het uitlezen van de slimme meter gebeurt niet door de energieleverancier, maar door de netbeheerder. Pas als je toestemming geeft aan je energieleverancier mag deze jouw meetgegevens aan de netbeheerder opvragen.

Overigens kan je de energieleverancier toestemming geven om de gegevens frequenter uit te lezen, bijvoorbeeld dagelijks, waardoor zij via een webportaal, jouw dagelijkse verbruikgegevens beschikbaar kan stellen. Maar daar moet je uitdrukkelijk toestemming voor geven.

Het is bij Nederlandse wet verboden om inzicht proberen te krijgen wanneer een afnemer een bepaald apparaat aan of uit zet en zo trachten een profiel te maken van de klant om dit eventueel later te verkopen als data aan een derde partij.

Additionele voordelen

Wat men zich destijds bij de introductie voor ogen had, maar achteraf is dit mooi meegenomen, is dat door het inzetten van slimme meters het nu mogelijk is om, ieder kwartier de meter op afstand uit te lezen. Daardoor is het mogelijk om een energiecontract af te sluiten die gebruik maakt van dynamische tarieven. Die variëren ieder kwartier. In piekuren is de prijs hoog, in daluren juist laag.

Als je een dynamisch elektriciteitscontract afsluit, stem je toe dat de slimme meter ieder kwartier uitgelezen wordt verbruikskosten tijdens dat kwartier te berekenen.

Hoewel het niet de aanleiding was, kan de netbeheerder op afstand, op woningnivo, de spanning (eventueel over de drie fases) uitlezen en bewaken. Daarmee kan men een inschattingen maken of aanpassingen in de lokale infrastructuur (kabels, transformatorhuisje) noodzakelijk zijn.

De slimme meter houdt ook "de laatste storingen" bij. De datum, tijdstip, duur en wat voor soort storing wordt vastgelegd in het geheugen van de slimme meter, en de netbeheerder kan deze gegevens uitlezen. Achteraf natuurlijk, want als de netspanning is weggevallen, dan werkt de meter niet meer en is communicatie ook niet mogelijk.

Energieverbruik slimme meter

Elk elektrisch apparaat verbruikt energie. De slimme meter is in wezen een energiemeter met een kleine computertje en een zendertje. Dus ook de slimme meter verbruikt, een klein beetje, energie. Die energie wordt uit het net getrokken vóór de slimme meter. Het energieverbruik van de slimme meter komt voor rekening van de netbeheerder, niet de afnemer.

Stel dat je alle apparaten in je woning zal uitzetten, dan zal de slimme meter géén verbruik registreren. Daarmee kan je bewijzen dat jij niet het energieverbruik van de slimme meter hoeft te betalen. Indirect betaal je dit wel, want dit zit verdisconteert in de netbeheerkosten.

Opbouw van de slimme meter

De slimme meter bestaat uit de volgende basisonderdelen:

• Vermogensmeter
• Een integrator die het vermogen in de tijd integreert naar energie.
• Vier energietellers die door de integrator worden bijgewerkt.
• Een P1-poort
• Een P2-poort
• Een P3-poort
• Een display en drukknop
• Een impuls ledje

Vermogensmeter

De slimme meter is een elektrische energiemeter. Energie kan je niet rechtstreeks meten, het is namelijk het product (vermenigvuldiging) van vermogen en tijd.

De slimme meter meet feitelijk het afgenomen (of teruggeleverde) vermogen en dat wordt uitgedrukt in Watt.

Wordt elektriciteit geleverd vanuit het net dan is het een positief getal, lever je elektriciteit terug aan het net, dan is dit een negatief getal.

Zie je op het display van de slimme meter bij het actuele verbruik 600 Watt dan verbruik je dus 600 Watt. Staat er -2200 Watt, dan lever je 2200 Watt terug aan het net.

Integrator

Zoals we hiervoor al schreven, meet de slimme meter feitelijk vermogen (in Watt) maar dat moet omgezet worden in energieverbruik. Dat is te berekenen om gedurende een bepaalde tijd, het vermogen te meten. Die twee gegevens vermenigvuldig je met elkaar en de uitkomst is de hoeveelheid energie.

Een voorbeeld, stel je actuele verbruik is 2000 Watt en stel dat dit gedurende een uur precies 2000 Watt blijft, dan is je energieverbruik: 2000 Watt x 1 uur = 2000 Wattuur of anders geschreven, 2 kWu.

Maar je elektriciteitgebruik verandert constant. Daarom wordt meerdere keren per seconden door de slimme meter deze berekening gemaakt. Bijvoorbeeld iedere 0,1 seconde. Als je 2000 Watt opneemt dan is je energieverbruik gedurende die 0,1 seconde geweest: 2000 Watt x 0,1 seconde en dat is 200 Wattseconde. Iedere keer dat de slimme meter zo'n energiemeting uitvoert, we stellen hier even iedere 0,1 seconde, dan wordt dit energieverbruik opgeteld bij de corresponderende energieteller (de slimme meter heeft vier tellers).

Hoewel "in" de slimme meter geteld wordt met hele kleine energiehoeveelheden, zoals Wattseconden, wordt aan de klant de energietellers getoond met drie decimalen achter de komma. Dus de resolutie is 1 Wattuur (dus 3600 Wattseconden).

Energietellers

De slimme meter bevat vier energietellers, dat zijn de tellers voor het vastleggen van de:

• geleverde energie, tarief 1 (code: 1.8.1)
• geleverde energie, tarief 2 (code: 1.8.2)
• teruggeleverde energie, tarief 1 (code: 2.8.1)
• teruggeleverde energie, tarief 2 (code: 2.8.2)

Neem je die 200 Wattseconden energie uit het voorbeeld op uit het net, dan wordt die waarde opgeteld bij de tellerstand van geleverde energie. Afhankelijk van het tijdstip zal dat bij de teller van tarief 1 of tarief 2 zijn. Dat verschil is normaal (overdag) of daltarief (in de nacht).

Stel dat 100 seconden lang zo'n meting wordt uitgevoerd met iedere keer die 200 Wattseconde, dan is in die 100 seconden 100 x 200 Wattseconde = 20.000 Wattseconde gebruikt. Als je dat deelt door 3600 (het aantal seconde in een uur) dan krijg je 20.000 / 3600 = 5,5 Wattuur, of anders geschreven: 0,0055 kWu.

P1-poort

De slimme meter heeft een P1-poort die gebruik kan worden om de meetgegevens van de slimme meter uit te lezen. Deze P1-poort is bedoeld voor gebruik door de consument.

De P1-poort is een klein RJ11 stekkertje (lijkt op een telefoonstekkertje) die vaak achter een klepje verborgen zit.

Met een zogenaamde P1 dongle (een klein kastje met RJ11 stekkertje) en bijbehorende software, een app op je telefoon, kan je continue je verbruik zien maar ook historisch verbruik (of teruglevering), per dag, per week, peer maand.

Meerdere fabrikanten leveren zo'n P1 dongle, de bekendste is die van HomeWizard. Kost een paar tientjes en het geeft je veel inzicht in je verbruik. Een aanrader.

P2-poort

De P2-poort is bedoeld voor het aansluiten van de gasmeter, watermeter, en warmtemeter (voor warmtenetten) waardoor op afstand ook de tellerstand van deze meters uit te lezen zijn.

P3-poort (communicatie naar netbeheerder)

De P3 poort is de koppeling tussen de slimme meter en de communicatiemodule waardoor de gegevens van de meter door de netbeheerder uitgelezen kunnen worden. Welke communicatietechniek wordt gebruikt is afhankelijk van de netbeheerder, maar GPRS is gebruikelijk.

De netbeheerders Alliander en Stedin hebben een vergunning gekocht (loopt tot 2050) om in de PAMR band (450-470 Mhz) de slimme metergegevens door te sturen. Zelfs noemen ze dit "utility connect". De afkorting PAMR staat voor Public Access Mobile Radio.

Andere netbeheerders hebben voor andere oplossingen gekozen, zo is ons bekend dat Liander overstapt naar het 4G netwerk, maar dat heeft wel tot gevolg dat ze circa 900.000 slimme meters moeten vervangen.

Display met drukknop

De slimme meter heeft een display waarop continue de meetgegevens getoond worden. Omdat het display niet alle gegevens in een keer kan tonen, worden de achtereenvolgens de volgende gegevens getoond:

• actueel verbruik in Watt, kan positief (afname) of negatief (teruglevering) zijn.
• levering tarief 1 (kWu)
• levering tarief 2 (kWu)
• teruglevering tarief 1 (kWu)
• teruglevering tarief 2 (kWu)

Impuls ledje

Niet alleen kan je het actuele energieverbruik (feitelijk opgenomen vermogen) via het display zien, maar wordt via een klein rood knipperend ledje inzicht gegeven hoeveel elektriciteit je op dat moment onttrekt uit het net.

Naast het ledje staat bijvoorbeeld "1000 imp/kWu" en dat betekent letterlijk 1000 impulsen per kWu. Hier betekent "impulsen" het knipperen van het ledje.

Dus als het ledje 1000 keer geknipperd heeft dan is één kiloWattuur gebruik. Als weinig elektriciteit gebruikt wordt, dan dan knippert het ledje langzaam, gaat hij sneller knipperen, dan neem je dus meer elektriciteit af. Overigens, het aantal impulsen per kWu verschilt per merk/model slimme meters, zo staat er bij sommige slimme meters 1000 imp/kWu, maar bij andere bijvoorbeeld 2000 imp/kWu.

DSMR

De slimme meter slaat de meetgegevens op in zijn geheugen. Wat opgeslagen wordt, in welk formaat, en met welke frequentie dit uitgelezen kan worden is vastgelegd in de DSMR norm.

DSMR is een afkorting voor Dutch Smart Meter Requirements. Door de jaren heen is deze norm aangepast. Men is steeds meer gaan meten en vastleggen. Dat is vastgelegd in de normen DSMR2.2, DSMR3, DSMR4 en DSMR5.

Het belangrijkste verschil voor de klant is dat de DSMR5 meter de gegevens via de P1-poort iedere seconde beschikbaar stelt. Terwijl bij de oudere versies, zoals DSMR4 en daarvoor, de meetgegevens maar eens per tien seconde beschikbaar gesteld worden.

Vooral eigenaren van een thuisbatterij hebben baat bij DSMR5 omdat de thuisbatterij dan iedere seconde het op te nemen, of af te geven vermogen kan aanpassen waardoor hij "nul op de meter" kan bereiken.

Mocht je een thuisbatterij overwegen en je hebt nog een oude slimme meter (dus voor DSMR5), dan kan je een nieuwe aanvragen bij je netbeheerder. Daar zijn wel kosten aan verbonden, iets van 150 euro of zo.

Verschil slimme meter en digitale meter

Als de netbeheerder je kWu meter vervangt en hij een slimme meter wil installeren, mag in Nederland, dit weigeren en vragen om in de plaats van een slimme meter een digitale meter geïnstalleerd wordt.

Een digitale meter is in de basis een slimme meter, maar dan zonder communicatiemodule, of niet ingeschakelde communicatiemodule. De netbeheerder kan dan deze meter niet op afstand uitlezen. Je zal dus zelfs jaarlijks de tellerstanden moeten doorgeven.

Kan de netbeheerder op afstand de elektriciteit uitschakelen?

Technisch is het mogelijk dat de slimme meter voorzien wordt van een elektronische schakelaar, technisch heet dat een relais, die door de netbeheerder op afstand bediend kan worden. Zo zou het mogelijk zijn dat de netbeheerder de netaansluiting van een wanbetaler uitschakelt. Ook zou dit door de netbeheerder gebruikt kunnen worden in geval van een calamiteit, bij een groot te kort aan elektriciteit door uitval van een elektriciteitscentrale of een hoogspanningsverbinding, dat op afstand vele aansluitingen tijdelijk uitgeschakeld worden om te zorgen dat het net stabiel blijft.

In Nederland heeft is bij wet verboden voor netbeheerders om slimme meters uit te voeren met zo'n op afstand te bedienen schakelaar.

Het is dus voor de netbeheerder onmogelijk om op afstand een netaansluiting uit te schakelen. Dit is mede vanwege het gevaar van hackers die op deze wijze ons land lam kunnen leggen.

Saldeert (sommeert) de driefase kWu meter?

Een veel gestelde vraag, door eigenaren van een woning met een driefase netaansluiting, is wat er gebeurd als op één fase (of twee) teruggeleverd wordt en op de andere fase(s) elektriciteit afgenomen wordt. Het antwoord daarop kan je vinden in dit artikel.