Wat houdt selectiviteit in bij elektriciteit?

Met selectiviteit in een groepenkast wordt bereikt dat indien een zekering in een van de groepen in een woning er uit klapt, dat de hoofdzekering in tact blijft. Dit zorgt er voor dat bij overbelasting of kortsluiting in één groep, dit géén gevolgen heeft voor de andere groepen, die blijven elektriciteit krijgen omdat de hoofdzekering niet er uit klapt.

Selectiviteit, het idee

Een woning (of ander gebouw) is voorzien van een aansluiting op het net. Die netaansluiting is voorzien van een slimme meter (kWh meter) en een zekering (enkelfase) of zekeringen (drie fase). Dat wordt de hoofdzekering (of zekeringen) genoemd. Dat zijn zekeringen die de netbeheerder heeft geplaatst.

In de meterkast hangt een groepenkast en daar komt de elektriciteit, van uit de hoofdzekering, binnen en wordt de elektriciteit verdeeld over meerdere elektriciteitsgroepen. Iedere groep is voorzien van een eigen zekering.

Wanneer in één van die groepen een zekering door overbelasting of kortsluiting er uit knalt, dan wil je liever niet dat de hele woning zonder stroom, dus ook zonder licht komt te zitten. Dus als een zekering in een bepaalde groep er uit gaat, dan moet dus niet de hoofdzekering van de netbeheerder er uit gaan. Althans, dat is dus het doel van selectiviteit.

Als eerste, is de zekering van de netbeheerder uitgevoerd als een (ouderwetse maar nog veel gebruikte) "stop" (zekering/smeltveiligheid), dan moet je de netbeheerder bellen en die moeten langs komen om die stop te vervangen. Vaak kost dat geld. Dat komt omdat de hoofdzekering in dat geval in een afgesloten verzegeld kastje zit. Alleen dat al zou een overweging kunnen zijn voor selectiviteit.

Ten tweede, als het buiten donker is, en alle elektriciteit valt uit, dan moet je op de tast naar de meterkast om te kijken of je het probleem zelf kan oplossen of dat je de netbeheerder moet bellen.

Het is natuurlijk veel prettiger als een zekering doorslaat om, naar de meterkast te lopen en die zekering te vervangen of te resetten, en dat terwijl overal (behalve bij die ene groep) het licht nog brand.

NB: sinds begin van de jaren 2000 plaatsten netbeheerders geen stoppen / zekeringen meer maar gebruikt men een installatieautomaat. Dat is een zekering die je zelf kan resetten. Valt de hoofdzekering uit, dan kan hoef je niet te bellen maar zet je het hendeltje van de automaat, die dan naar beneden staat, weer om hoog. Wel zo prettig, je hebt meteen weer stroom, en het kost je niets.

Hoe wordt selectiviteit bereikt?

Selectiviteit wordt niet bereikt door de installatie van een of ander apparaatje, maar door simpelweg de juiste keuze te maken voor zekeringen van een bepaalde waarde voor de elektriciteitsgroepen in de woning. De zekeringen van alle groepen moeten een (flink) lagere waarde hebben dan de hoofdzekering. Als voorbeeld, heeft de hoofdzekering een waarde van bijvoorbeeld 25 Ampère, dan moeten de zekeringen van de groepen in de woning maximaal 16 Ampère zijn. Dán is er sprake van selectiviteit. Zou in dit voorbeeld de zekering van een groep 20 of 25 Ampère zijn, dan is er géén sprake van selectiviteit.

Doordat de zekering in een groep een lagere waarde heeft (16A in dit voorbeeld) dan de hoofdzekering (25A in dit voorbeeld), zal zodra een stroom vloeit die hoger is dan 16 Ampère, wél de zekering van de groep er uit gaan, maar niet de hoofdzekering.

Tussen de zekeringwaardes moet minimaal een factor 1,6 zitten (afgerond). Dus bij een hoofdzekering van 25A hoort een groepzekering van 10A of maximaal 16A. Bij een hoofdzekering van 32A hoort een groepzekering van 16A of maximaal 20A. Bij een hoofdzekering van 40A hoort een groepzekering van 10, 16, 20 of maximaal 25A.

Heb je, als voorbeeld, een 40A hoofdzekering, en de zekeringen in de groepen zijn maximaal 25A (20A of 16A mag natuurlijk ook), in dát geval is de elektrische installatie "selectief".

Naast die factor 1,6 wordt ook wel de term "één zekering waarde overslaan" gebruikt, wil je selectief blijven. Dat leggen we even uit. Zekeringen zijn verkrijgbaar in bepaalde waarden dat zijn 10A, 16A, 20A, 25A, 40A en nog een hogere waarde. Een zekering van 11 of 12 Ampère zal je niet vinden. Het is 10A of eentje groter een 16A zekering. Wil je selectief zijn, dan moeten tussen de zekeringen van de groepen en de hoofdzekering altijd één zekering waarde er tussen zitten, of anders gezegd, je moet één zekeringwaarde overslaan. Denk dan aan dit rijtje zekeringwaarden: 10A, 16A, 20A, 25A, 32A, 40A. Als voorbeeld, bij een 25A hoofdzekering horen dus (maximaal) 16A groepzekeringen, want tussen 16 en 25A zit de 20A zekeringwaarde "tussen" (of die waarde heb je overgeslagen).

Is selectiviteit verplicht?

In de NEN1010 / bouwbesluit heeft ooit gestaan dat selectiviteit verplicht is. Een aantal jaar geleden is de NEN1010 aangepast op dit punt en schrijft men over selectiviteit dat het een "aanbeveling" is. Dus niet verplicht, maar wel slim om te doen. Het is slim om te zorgen dat bij een storing in één groep niet je hele huis zonder licht komt te zitten. Maar verplicht? Nee, niet (meer) verplicht (bij particulieren).

Heeft selectiviteit te maken met elektrische veiligheid?

Selectiviteit heeft niets te maken met elektrische veiligheid. Als je geen selectiviteit toepast, dus de zekeringen in de groepen even groot zijn als de hoofdzekering, dan is de veiligheid totaal niet in het geding. Je moet alleen accepteren dat bij een kortsluiting of overbelasting de hoofdzekering er mogelijk uit knalt. Dat is alles.

Hoe groot is de kans dat de hoofdzekering er uit knalt?

Stel je hebt een groep gezekerd met een B20 automaat (20 Ampère, B-karakteristiek). De hoofdzekering is een C25 (25 Ampère, C-karakteristiek). Als de B20 automaat in een groep er uit knalt dan bestaat de kans dat de hoofdzekering er niet uit gaat. Dat komt doordat de hoofdzekering een C-karakteristiek zekering is en de zekering in de groep een B-karakteristiek heeft. In lekentaal: een C-karakteristiek zekering reageert trager (klapt er minder snel uit) dan een B-karakteristiek zekering.

Het is allemaal net wat complexer

De uitleg over selectiviteit die we hierboven hebben beschreven is een bewust vereenvoudigde versie, bedoeld voor leken.